Problem z autorytetami

Problem z autorytetami polega na tym, że autorytet traktujemy jak osobę bez skazy: gdy odkrywamy jej błędy, odrzucamy cały jej dorobek albo – przeciwnie – bezrefleksyjnie ją uwielbiamy. Dojrzała postawa to trzecia droga: uczyć się od autorytetu tego, co nam służy, i odrzucać to, co jest niezgodne z naszymi wartościami.

Ci z Was, którzy obserwują moje profile w mediach społecznościowych, wiedzą doskonale, że często dzielę się tam cytatami bardziej lub mniej znanych ludzi. Niekiedy zdarza się tak, że pod wartościowym cytatem jakiejś znanej osoby pojawiają się głosy oburzenia skierowane w moją stronę: „Jak możesz cytować tego człowieka, przecież on…” albo „Nie mogłeś sobie znaleźć lepszego autorytetu, przecież ta kobieta…”. Hmm… Wygląda na to, że jako społeczeństwo mamy chyba problem z autorytetami. Co o tym myślicie?

W skrócie

Wiele osób odrzuca słowa znanych ludzi, takich jak Henry Ford czy Steve Jobs, z powodu ciemnych stron ich biografii. Źródłem problemu jest błędne rozumienie autorytetu jako kogoś bez skazy – „quasi boga”, którego można tylko odrzucić albo bezrefleksyjnie uwielbiać, a obie te postawy blokują rozwój. Trzecia droga to uznanie, że autorytet nie jest nieskazitelny: uczymy się od niego tego, co nam służy, i krytycznie oceniamy resztę. Ten sam mechanizm działa w firmach – szef, który potrafi przyznać się do błędu, buduje trwalszy autorytet niż ten, który udaje nieomylnego.

Problem nie tylko z Fordem i Jobsem

Tak, na przykład, jest ze słowami Henry’ego Forda, Steve’a Jobsa, ale nie tylko. Temu pierwszemu zarzuca się antysemityzm – w latach 20. XX wieku jego gazeta publikowała antysemickie teksty. Drugiemu – że był obcesowy, że źle traktował swoich współpracowników, a także że nie chciał uznać ojcostwa swojego dziecka. Dla wielu ludzi ciemne strony z biografii znanych ludzi są powodem, dla którego odrzucają wszystko, co ci ludzie powiedzieli i źle oceniają cały dorobek ich życia.

Skąd bierze się problem z autorytetami?

Skąd się to bierze? Myślę, że przyczyna takiego stanu rzeczy tkwi w błędnym rozumieniu autorytetu. Według wielu ludzi autorytet to ktoś bez skazy. Autorytet to osoba, która w dziedzinie, którą się zajmuje, albo nawet w całym swoim życiu, nie popełniła żadnych błędów. Możemy powiedzieć, że autorytet to ktoś, od kogo – niemalże bezrefleksyjnie – możemy czerpać naukę całymi garściami, kogo możemy naśladować. Autorytet, w takim rozumieniu, to quasi bóg…

Dwie niedojrzałe postawy wobec autorytetów

I w tym właśnie tkwi problem z autorytetami. Wydaje się nam, że wobec tak pojętego autorytetu można przyjąć tylko dwie postawy. Po pierwsze, możemy krzyczeć, że „bogowie” nie istnieją i odrzucić wszystko, co autorytet zrobił, powiedział i przekreślić całą jego spuściznę. Po drugie, możemy zacząć takiego quasi boga uwielbiać, bezrefleksyjnie traktując go jako wzór do naśladowania. Jednak jedna i druga postawa jest niedojrzała i dla nas zgubna. Obie blokują nasz rozwój.

Trzecia droga – dojrzały stosunek do autorytetu

Na szczęście istnieje jeszcze trzecie rozwiązanie – uznanie, że autorytet nie jest nieskazitelną osobą. W takim ujęciu możemy uczyć się od niego tego, co nam służy i co pomaga w życiu. Możemy też odrzucić to wszystko, co jest niezgodne z naszym systemem wartości. Ani Henry Ford, ani Steve Jobs, ani Jan Paweł II, ani Matka Teresa z Kalkuty nie byli ideałami. Możemy się od nich wiele nauczyć, ale na pewno nie warto bezrefleksyjnie brać wszystkiego, co powiedzieli, i nie poddawać krytycznej ocenie tego, co zrobili. Każda z tych osób była uwarunkowana historycznie i kulturowo, miała swoje zalety, ale też swoje wady. Każda też popełniła w swoim życiu wiele błędów i na swoim koncie miała niejedną porażkę.

Dlaczego potrzebujemy autorytetów?

Odrzucanie autorytetów ze względu na popełnione przez nich błędy i gloryfikowanie tych osób, których błędów nie widzimy albo nie chcemy zobaczyć, to dwie drogi donikąd. Na pierwszej zamykamy się na możliwość uczenia się od innych, a na drugiej możemy być ofiarami manipulacji albo nawet ideologizacji. Tymczasem autorytety są nam potrzebne. Potrzebujemy autorytetów, ale jednocześnie potrzebujemy zdrowego stosunku do osób, od których chcemy się uczyć, albo które chcemy naśladować.

Jak wybierać autorytety?

Skoro autorytety są nam potrzebne, warto świadomie wybierać, kogo słuchamy. Proponuję Ci cztery kryteria:

• Kompetencja w konkretnej dziedzinie – autorytet w biznesie nie musi być autorytetem moralnym, a ekspert od finansów nie musi znać się na wychowywaniu dzieci.
• Spójność słów i czynów – czy ta osoba żyje tak, jak mówi?
• Gotowość do przyznania się do błędu – prawdziwy autorytet nie udaje nieomylnego.
• Wpływ na Twoją samodzielność – czy ta osoba rozwija Twoje myślenie, czy uzależnia Cię od siebie?

Ćwiczenie: sprawdź, czy Twoje podejście do autorytetów jest dojrzałe

Żebyś mógł/mogła sprawdzić, czy Twoje podejście do autorytetów jest dojrzałe, proponuję wykonanie pewnego ćwiczenia. Będzie się ono składało z dwóch części. Oto one:

1. Pomyśl o partii politycznej, którą popierasz (na którą głosowałeś/aś w ostatnich wyborach albo do której jest Ci po prostu bliżej). Wypisz na kartce 10 rzeczy, które nie podobają Ci się w tej partii, lub punktów politycznego programu, z którymi się nie zgadzasz.
2. A teraz pomyśl o tej partii, którą uważasz za największe zło dla Twojego kraju… Wypisz na kartce 10 dobrych rzeczy, które ta formacja polityczna zrobiła dla Twojego kraju, albo tych punktów jej programu, z którymi się zgadzasz.

Jeśli nie chcesz iść w wątki polityczne, możesz w podobny sposób ustosunkować się do jakiejś znanej osoby. Mam nadzieję, że robiąc to ćwiczenie, będziesz wobec siebie zupełnie szczery/a i że wyciągniesz dla siebie wartościową lekcję. Tego bardzo Ci życzę! Mam też nadzieję, że nasz społeczny problem z autorytetami choć trochę osłabnie.

Autorytet szefa w pracy

Ten sam mechanizm widzę w firmach. Menedżer, który chce uchodzić za nieomylnego, prędzej czy później traci autorytet – bo każdy błąd zespół traktuje jak dowód, że „król jest nagi”. Szef, który potrafi przyznać się do pomyłki i powiedzieć „nie wiem, sprawdzę”, buduje autorytet trwalszy, oparty na zaufaniu, a nie na pozorach. Więcej o tym piszę we wpisie o autorytecie lidera. Jeśli chcesz popracować nad swoim stylem przywództwa, zajrzyj do oferty szkoleń dla liderów.