dr Wiktor Tokarskidr Wiktor TokarskiKomunikacja i trudne rozmowyAktualizacja: 16.11.20267 min czytania
Pracownik składa wypowiedzenie – co powiedzieć i co zrobić? Grafika do artykułu dr. Wiktora Tokarskiego

Pracownik prosi o chwilę rozmowy, zamyka drzwi i mówi: „Składam wypowiedzenie”. Decyzji często już nie zmienisz, ale masz wpływ na to, co zrobisz w kolejnych minutach i dniach. Od tego zależy, czy poznasz powód odejścia, jak ta osoba przekaże obowiązki i co zespół zapamięta z Twojej reakcji.

W skrócie

Gdy pracownik składa wypowiedzenie, najpierw podziękuj za informację i umów się na spokojną rozmowę, zamiast przekonywać go na miejscu. Potem zapytaj o powody i słuchaj. O zatrzymaniu pracownika decyduj dopiero wtedy, gdy znasz powód i wiesz, że możesz go zmienić na stałe. Sama podwyżka nie rozwiąże problemów innych niż płaca. Zespołowi powiedz szybko, w formie uzgodnionej z odchodzącą osobą. Rozpisz, komu delegujesz jej zadania, i rozstańcie się tak, żeby obie strony mogły o sobie dobrze mówić.

Co powiedzieć, gdy pracownik składa wypowiedzenie?

Podziękuj za informację, poproś o chwilę i umów się na spokojną rozmowę. Na początek wystarczą trzy zdania:

  • „Dziękuję, że mówisz mi o tym wprost”.
  • „Potrzebuję chwili, żeby to sobie poukładać”.
  • „Czy możemy usiąść na spokojnie dziś po południu albo jutro rano?”.

Ta pauza chroni przed reakcją, której potem będziesz żałować. Daje Ci też czas, żeby przypomnieć sobie, co wiesz o sytuacji tej osoby, zanim zaczniesz rozmawiać o powodach.

Z mojej pracy z menedżerami wiem, że reakcje bywają bardzo różne. Jedni przyjmują tę wiadomość z dystansem, choć widać po nich zaskoczenie. Inni reagują złością, zwłaszcza gdy w ogóle nie brali pod uwagę, że ta osoba może odejść. Są też tacy, którzy od razu pytają: „Ile więcej Ci dali?”. To chyba najgorsze i najbardziej nietaktowne pytanie, jakie możesz zadać w tej chwili.

Czego nie mówić?

  • „Jak mogłeś/mogłaś mi to zrobić?” – pracownik podjął decyzję o swojej karierze. Ta decyzja nie jest wymierzona w Ciebie.
  • „Teraz, w samym środku projektu?” – dobrego momentu na taką wiadomość zwykle nie ma.
  • „Ile Ci dają?” – w ten sposób sprowadzasz całą rozmowę do pieniędzy, zanim poznasz powód.
  • „Pożałujesz tego” – to zdanie ta osoba będzie powtarzać innym, gdy zapytają o Ciebie.

Co zrobić, jeśli to wypowiedzenie boli Cię osobiście?

Daj sobie chwilę i nazwij tę reakcję, zanim przełoży się na to, jak traktujesz odchodzącą osobę. Złość albo poczucie zawodu są normalne, szczególnie gdy odchodzi ktoś, w kogo dużo zainwestowałeś/zainwestowałaś. Jeśli chcesz przygotować się do trudnych rozmów z pracownikami, także tych przy rozstaniu, sięgnij po ebook „Rozmowa, której unikasz”.

Jak zapytać o powody odejścia?

Zadawaj otwarte pytania i słuchaj, nie broniąc się. W drugiej rozmowie to Ty pytasz, a pracownik mówi. Nie prostuj i nie tłumacz, że było inaczej. Wybierz kilka z tych pytań:

  1. Co skłoniło Cię do szukania innej drogi?
  2. Od kiedy myślisz o odejściu?
  3. Jeśli idziesz do nowej firmy: co tam jest, czego nie masz tutaj?
  4. Co z mojej strony mogło wyglądać inaczej?
  5. Co w naszym zespole działa dobrze i warto zachować?
  6. O czym wcześniej nie mówiłeś/mówiłaś, bo wydawało się, że nie ma to sensu?

Jeśli pracownik odpowiada ogólnie, nie naciskaj. Nikt nie ma obowiązku tłumaczyć Ci swojej decyzji. Zapisz, co usłyszysz, a po kilku dniach zapytaj, czy ta osoba chce coś dodać. Gdy powodem może być relacja z Tobą, zaproponuj też rozmowę z działem HR albo kimś spoza Waszej linii podległości.

Czy warto zatrzymywać pracownika kontrofertą?

Kontrofertę warto złożyć tylko wtedy, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki – to moja opinia. Kontroferta to propozycja lepszych warunków, która ma skłonić pracownika do zostania.

  1. Znasz prawdziwy powód odejścia i jest to coś, na co masz wpływ.
  2. Zmienisz to na stałe, a nie tylko na czas rozmowy.
  3. Zmiana należy się tej osobie także bez wypowiedzenia, więc nie proponujesz jej tylko ze strachu przed luką w zespole.

Jeśli pracownik odchodzi przez brak rozwoju, relację z Tobą albo przeciążenie, sama podwyżka tego nie zmieni. A jeśli informacja o niej się rozejdzie, zespół może uznać, że wyższe wynagrodzenie dostaje ten, kto przyniesie wypowiedzenie.

Warto znać też pewną liczbę, choć ostrożnie. W komunikacie firmy rekrutacyjnej Robert Half z 2021 roku, opartym na ankiecie wśród australijskich liderów biznesu, podano, że 52% pracowników, którzy przyjęli kontrofertę, odchodzi najpóźniej po roku. Komunikat nie podaje wielkości próby ani metody i nie ma w nim porównania z osobami bez kontroferty, więc traktuję tę liczbę jako sygnał ostrzegawczy.

Zanim zaproponujesz kontrofertę, odpowiedz sobie szczerze, czy naprawdę chcesz ją złożyć. Sprawdź też, czy pracownik jest w ogóle otwarty na taką rozmowę. Ja najczęściej doradzam menedżerom coś innego: takie zamknięcie współpracy, żeby pracownik przekazał wszystkie zadania, a Wy rozstaliście się w dobrych relacjach.

Jeśli pracownik mówi, że decyzja jest ostateczna, przyjmij to. Prośby i naciski tylko zepsują ostatnie tygodnie współpracy.

Jak powiedzieć zespołowi o odejściu pracownika?

Powiedz szybko i w formie uzgodnionej z odchodzącą osobą, po wcześniejszym poinformowaniu swojego przełożonego i działu HR. Niektórzy wolą przekazać to sami, inni zostawiają to przełożonemu. Nie zwlekaj, bo taka wiadomość i tak szybko się rozejdzie, a plotka zwykle brzmi gorzej niż fakty.

W komunikacie wystarczą cztery elementy: kto odchodzi i kiedy, podziękowanie za konkretny wkład, co dzieje się z zadaniami tej osoby i kiedy wrócisz z dalszymi informacjami. Przykładowy komunikat:

„Ania kończy u nas pracę 31 stycznia. Dziękuję jej za uruchomienie obsługi nowych klientów. Do końca tygodnia ustalimy, kto przejmie jej zadania. Wrócę do Was z planem w poniedziałek”.

Nie podawaj powodów odejścia bez zgody tej osoby i nie oceniaj jej decyzji. Zespół patrzy na to, jak traktujesz kogoś, kto odchodzi, i wyciąga z tego wnioski na swój temat.

Jak zaplanować przekazanie obowiązków?

Usiądźcie razem w pierwszym tygodniu okresu wypowiedzenia i spiszcie:

  • listę zadań i projektów wraz z terminami,
  • kontakty, które trzeba przekazać, np. klientów i dostawców,
  • wiedzę, której nie ma w żadnym dokumencie,
  • komu delegujesz każde zadanie i kiedy ta osoba je przejmie,
  • co na razie przestajecie robić, żeby nie przeciążyć pozostałych.

Ten ostatni punkt łatwo pominąć. Jeśli rozdzielisz całą pracę odchodzącej osoby między resztę zespołu i niczego nie zdejmiesz, ryzykujesz, że dostaniesz kolejne wypowiedzenie. O tym, jak dobrze delegować, piszę w artykule o delegowaniu zadań.

Formalności, takie jak okres wypowiedzenia, urlop czy świadectwo pracy, sprawdź w dziale HR lub kadrach. W tym artykule piszę o zarządzaniu, nie o prawie pracy.

Jak dobrze się pożegnać?

Zaproponuj krótką rozmowę podsumowującą i podziękuj konkretnie: za co jesteś tej osobie wdzięczny/wdzięczna. Jeśli naprawdę tak uważasz, zaproponuj też opinię o pracowniku. Ta osoba może zostać w branży, kiedyś wrócić, polecić Ci kandydata albo zostać Twoim klientem. Sposób rozstania często zostaje w pamięci na długo.

Dobre pożegnanie jest możliwe nawet po złym początku. Jeden z moich klientów coachingowych opowiedział mi kiedyś, jak bardzo zdenerwowała go wiadomość o wypowiedzeniu. Uniósł się gniewem i powiedział o kilka słów za dużo. Po sesji, jeszcze przed oficjalnym pożegnaniem, postanowił przeprosić tę osobę i przyznać, że zachował się niewłaściwie, żeby nie palić mostów. Pracownik przyjął to z otwartością i wdzięcznością. Sam przyznał, że składanie wypowiedzenia w tamtym okresie było dla niego niekomfortowe, ale chce skorzystać z szansy, którą dostał.

Co zrobić, żeby następnym razem nie dowiedzieć się za późno?

Rozmawiaj z pracownikami regularnie i z własnej inicjatywy, nie dopiero wtedy, gdy przyniosą wypowiedzenie. Część odejść i tak będzie nie do uniknięcia. Ludzie się rozwijają, zmieniają miasta i branże. W badaniu Gallupa wśród 717 pracowników z USA, którzy w ciągu poprzedniego roku sami odeszli z pracy, 42% uważa, że menedżer lub firma mogli coś zrobić, by temu zapobiec. 45% mówi, że w ciągu trzech miesięcy przed odejściem żaden menedżer ani inny lider nie rozmawiał z nimi z własnej inicjatywy o zadowoleniu z pracy, wynikach lub przyszłości. To deklaracje pracowników z rynku amerykańskiego, ale dają do myślenia.

Na spotkaniach one-on-one i w rozmowach rozwojowych możesz zapytać, co przeszkadza pracownikowi w pracy i czego chce się nauczyć, zanim zacznie szukać odpowiedzi w innej firmie. Po każdym odejściu zadaj sobie też jedno pytanie: kiedy był moment, żeby się o tym dowiedzieć, i co by to zmieniło? Gdy wypowiedzenia powtarzają się w całej firmie, potrzebne są też działania szersze niż rozmowy jednego menedżera. Opisuje je artykuł o rotacji pracowników.

Źródła

FAQ – często zadawane pytania

Co powiedzieć, gdy pracownik składa wypowiedzenie?

Podziękuj za informację, powiedz, że potrzebujesz chwili, i umów się na spokojną rozmowę. Nie przekonuj, nie oceniaj i nie pytaj od razu o nowe wynagrodzenie.

Czy warto składać kontrofertę?

Tylko wtedy, gdy znasz prawdziwy powód odejścia, możesz go zmienić na stałe, a zmiana należy się tej osobie także bez wypowiedzenia. Sama podwyżka nie rozwiąże problemów z rozwojem, relacją z przełożonym lub przeciążeniem.

Kiedy powiedzieć zespołowi o odejściu pracownika?

Jak najszybciej po ustaleniu z odchodzącą osobą, kto i jak przekaże tę informację, oraz po poinformowaniu przełożonego i HR. Powiedz, kto odchodzi i kiedy, podziękuj za wkład, wyjaśnij, co dzieje się z zadaniami, i podaj termin kolejnych informacji.

Czy podawać zespołowi powód odejścia?

Nie bez zgody osoby, która odchodzi. Możesz powiedzieć, kiedy kończy pracę i co dzieje się z jej zadaniami, ale nie oceniaj jej decyzji.

Jak zapobiegać niespodziewanym odejściom?

Prowadź regularne spotkania one-on-one i rozmowy rozwojowe. Pytaj o przeszkody, rozwój i współpracę, zanim pracownik zacznie szukać odpowiedzi w innej firmie.

Mentoring dla menedżerów

Jeśli odejście ważnej osoby stawia Cię przed trudnymi decyzjami, możemy przejść przez nie razem: od rozmowy z pracownikiem po ułożenie pracy zespołu na nowo. W mentoringu dzielę się doświadczeniem menedżera i dyrektora zarządzającego.

Zobacz mentoringCoaching biznesowySzkolenia dla firmBezpłatna konsultacja

To też może Cię zainteresować

dr Wiktor Tokarski
Autor

dr Wiktor Tokarski

Doktor nauk humanistycznych w zakresie socjologii, trener biznesu od 2008 roku i coach od 2016 roku. Dyrektor zarządzający Instytutu Szkoleń i Coachingu (ISiC). Prowadzi szkolenia dla firm, coaching biznesowy, mentoring i life coaching.