Typy osobowości – jak się połapać w typologiach?

Typy osobowości to sposób opisywania ludzi przez łączenie ich w grupy o podobnych cechach i zachowaniach. Najbardziej znane typologie to cztery temperamenty (choleryk, sangwinik, melancholik, flegmatyk), typy psychologiczne Junga, 16 typów MBTI i cztery style DISC oznaczane kolorami.

Każda z tych typologii odpowiada na trochę inne pytanie i ma inne ograniczenia. Poniżej porządkuję je po kolei, pokazuję, czym się różnią, i podpowiadam, jak korzystać z nich w pracy i w życiu, żeby pomagały, a nie przyklejały etykiet.

W skrócie

Typy osobowości grupują ludzi według podobnych cech i zachowań. Najstarsza typologia to cztery temperamenty z czasów Hipokratesa i Galena, Carl Gustav Jung opisał typy psychologiczne, na których oparto MBTI z 16 typami, a model DISC opisuje cztery style zachowania oznaczane kolorami. Temperamenty Hipokratesa przypominają style DISC (np. choleryk – styl Dominujący), ale to analogia, a nie odpowiednik 1:1. Współczesna psychologia częściej mierzy osobowość cechami, np. w modelu Wielkiej Piątki. Typologie są przydatnym językiem do rozmowy o różnicach w zespole, ale nie powinny służyć do szufladkowania ludzi ani jako jedyne kryterium w rekrutacji.

Czym są typy osobowości?

Typ osobowości to opis zestawu cech i zachowań, które często występują razem. Typologia przypisuje człowieka do jednej z kilku kategorii: „jesteś introwertykiem”, „jesteś typem D”. Dzięki temu łatwo zapamiętać różnice między ludźmi i rozmawiać o nich.

Warto jednak wiedzieć, że współczesna psychologia osobowości częściej posługuje się cechami, a nie typami. Najlepiej zbadany jest model Wielkiej Piątki (neurotyczność, ekstrawersja, otwartość na doświadczenie, ugodowość, sumienność), w którym każdy człowiek ma określone natężenie każdej cechy, a nie „należy” do jednej szuflady. Typologie są więc uproszczeniem – przydatnym, o ile pamiętamy, że to mapa, a nie człowiek.

Cztery temperamenty – Hipokrates i Galen

Najstarsza typologia wywodzi się z medycyny starożytnej Grecji. Hipokrates opisał cztery „soki” ciała, a rzymski lekarz Galen połączył je z czterema temperamentami. Dziś nikt nie wiąże charakteru z płynami ustrojowymi, ale nazwy temperamentów zostały w języku:

• Choleryk – energiczny, zdecydowany, szybko reaguje, bywa niecierpliwy i wybuchowy.
• Sangwinik – towarzyski, optymistyczny, pełen energii, bywa niewytrwały.
• Melancholik – refleksyjny, dokładny, wrażliwy, skłonny do krytycyzmu i pesymizmu.
• Flegmatyk – spokojny, cierpliwy, zrównoważony, bywa bierny.

Temperamenty to raczej ciekawostka historyczna i potoczny język niż narzędzie diagnostyczne, ale wiele późniejszych modeli – także DISC – również opisuje ludzi w czterech kategoriach.

Typy psychologiczne Junga

Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra, w książce „Typy psychologiczne” (1921) opisał dwie postawy i cztery funkcje psychiczne:

• postawy: introwersja (energia skierowana do wewnątrz) i ekstrawersja (energia skierowana na świat zewnętrzny),
• funkcje: myślenie i uczucie (sposoby oceniania i podejmowania decyzji) oraz doznanie i intuicja (sposoby odbierania informacji).

Połączenie postawy z dominującą funkcją daje osiem typów, np. introwertyk myślący czy ekstrawertyk intuicyjny. To z Junga pochodzą popularne dziś pojęcia introwertyka i ekstrawertyka, a jego teoria stała się podstawą MBTI.

MBTI – 16 typów osobowości

Myers-Briggs Type Indicator opracowały Katharine Cook Briggs i jej córka Isabel Briggs Myers, rozwijając teorię Junga. Prace nad kwestionariuszem trwały od lat 40. XX wieku. MBTI łączy cztery pary preferencji:

• E/I – ekstrawersja lub introwersja: skąd czerpiesz energię,
• S/N – poznanie zmysłowe lub intuicja: na czym się skupiasz, odbierając informacje,
• T/F – myślenie lub odczuwanie: na czym opierasz decyzje,
• J/P – osądzanie lub obserwacja: czy wolisz plan i domknięcie, czy elastyczność.

Z połączenia czterech liter powstaje 16 typów, np. ISTJ (praktyczny, zorganizowany, rzetelny) czy ENFP (entuzjastyczny, kreatywny, inspirujący innych). MBTI jest bardzo popularny w rozwoju osobistym i pracy zespołowej, ale część psychologów krytykuje go za podział na sztywne typy i niską stabilność wyników przy ponownym badaniu. Pamiętaj też, że darmowe testy „16 osobowości” w internecie nie są oficjalnym MBTI.

Porównanie MBTI z innymi narzędziami znajdziesz we wpisie Test na style osobowości – DISC, FRIS czy MBTI.

4 kolory, czyli model DISC

Model DISC wywodzi się z koncepcji Williama Moultona Marstona, opisanej w książce „Emotions of Normal People” (1928). Ściśle mówiąc, DISC nie opisuje typów osobowości, tylko style zachowania – to, jak działamy i komunikujemy się w określonym otoczeniu. W praktyce często oznacza się je kolorami:

• D – Dominujący (czerwony): zdecydowany, nastawiony na cel i wynik, szybko podejmuje decyzje.
• I – Inicjatywny, zwany też Inspirującym (żółty): towarzyski, entuzjastyczny, przekonujący.
• S – Stały, zwany też Stabilnym (zielony): spokojny, cierpliwy, lojalny, ceni współpracę i przewidywalność.
• C – Krytyczno-analityczny (niebieski): dokładny, rzeczowy, dba o jakość i zasady.

Każdy z nas ma w sobie elementy wszystkich stylów, a test pokazuje, które są najsilniejsze. Na szkoleniach widzę, że DISC najłatwiej przełożyć na codzienną pracę: delegowanie, feedback, prowadzenie spotkań. Więcej o samym badaniu przeczytasz we wpisie Test DISC – czym jest i jakie daje wyniki.

Cztery temperamenty Hipokratesa a model DISC – porównanie

Wiele osób zauważa, że cztery temperamenty przypominają cztery style DISC. To trafna obserwacja, ale tylko jako analogia. Oba podziały opisują ludzi w czterech grupach i część cech się pokrywa, jednak nie są to odpowiedniki 1:1.

Dlaczego to tylko analogia?

• Inne źródło. Temperamenty wywodzą się ze starożytnej medycyny i koncepcji „soków” ciała. DISC opiera się na koncepcji Williama Moultona Marstona z 1928 roku i opisuje obserwowalne zachowanie.
• Inny przedmiot opisu. Temperament to ogólne, wrodzone usposobienie. Styl DISC to sposób działania i komunikowania się w danym otoczeniu – w pracy możesz zachowywać się inaczej niż w domu.
• Inna konstrukcja. W DISC każdy ma w sobie wszystkie cztery style w różnym nasileniu, a narzędzia DISC pokazują ich kombinację. Temperamenty zwykle opisuje się jako cztery osobne kategorie.
• Inne zastosowanie. Temperamenty to dziś głównie język potoczny. DISC jest narzędziem rozwojowym, które pomaga w komunikacji, zarządzaniu zespołem i sprzedaży.

Jeśli chcesz sprawdzić swój styl zamiast zgadywać temperament, zrób test DISC – najlepiej z omówieniem wyników.

Typologie osobowości w porównaniu

Jak korzystać z typów osobowości w pracy i w życiu?

Typologie pomagają, gdy traktujesz je jako język do rozmowy, a nie wyrok. W praktyce sprawdzają się do:

• lepszej komunikacji – z osobą o stylu D mów krótko i konkretnie, osobie o stylu C daj dane i czas, osobie o stylu S – kontekst i spokój, osobie o stylu I – przestrzeń na rozmowę,
• budowania zespołu – różne style uzupełniają się w projektach, jeśli ludzie rozumieją swoje różnice,
• rozwiązywania konfliktów – wiele sporów to różnica tempa i stylu, a nie zła wola, o czym piszę też we wpisie pięć dysfunkcji pracy zespołowej,
• samopoznania – zrozumienia, co daje Ci energię, a co Cię męczy.

Czego unikać? Szufladkowania („on jest melancholikiem, nic z tym nie zrobimy”), usprawiedliwiania się typem („jestem D, więc taki już jestem”) i podejmowania decyzji rekrutacyjnych wyłącznie na podstawie testu osobowości.

Jeśli chcesz wykorzystać DISC w swoim zespole, prowadzę szkolenia DISC dla firm. Jeśli chcesz popracować nad własnym stylem komunikacji i relacjami w pracy indywidualnie, sprawdź coaching biznesowy.