Redakcja blogaRozwój osobistyAktualizacja: 4.11.20266 min czytania
Młody mężczyzna w zamyśleniu dotyka włosów – poczucie własnej wartości a zdrowie psychiczne

Poczucie własnej wartości a zdrowie psychiczne są ze sobą ściśle powiązane. Zdrowe poczucie wartości pomaga radzić sobie ze stresem, porażkami i krytyką, a niskie zwiększa podatność na obniżony nastrój, lęk i wycofanie. Działa to też w drugą stronę: kryzys psychiczny zwykle osłabia to, jak myślisz o sobie.

Poczucie własnej wartości to podstawowe przekonanie, że jesteś wartościowym człowiekiem, niezależnie od sukcesów i opinii innych. Poniżej wyjaśnię, co łączy je ze zdrowiem psychicznym, jakie sygnały powinny Cię zaniepokoić i co możesz robić na co dzień, by dbać o jedno i drugie.

W skrócie

Poczucie własnej wartości i zdrowie psychiczne wzajemnie na siebie wpływają. Metaanaliza Julii Sowislo i Ulricha Ortha z 2013 roku wskazała, że niska samoocena jest czynnikiem ryzyka depresji, a w przypadku lęku zależność działa w obie strony. Zdrowe poczucie wartości sprzyja odporności psychicznej, a według koncepcji salutogenezy Aarona Antonovsky’ego zdrowie wspiera też poczucie, że świat jest zrozumiały, możliwy do ogarnięcia i sensowny. Na co dzień pomagają: życzliwy dialog wewnętrzny, relacje, ruch, sen, asertywność i realistyczne cele. Długotrwały smutek, lęk czy myśli rezygnacyjne wymagają kontaktu z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem.

Czym jest zdrowie psychiczne i poczucie własnej wartości?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opisuje zdrowie psychiczne jako stan dobrostanu, w którym człowiek realizuje swoje możliwości, radzi sobie ze zwykłym stresem codziennego życia, może produktywnie pracować i wnosić wkład w życie swojej społeczności. Zdrowie psychiczne to więc nie tylko brak zaburzeń, ale także zasoby, które pozwalają dobrze funkcjonować.

Poczucie własnej wartości to jeden z takich zasobów. To przekonanie, że jesteś w porządku jako człowiek – ze swoimi mocnymi stronami i ograniczeniami. Różni się od samooceny, która częściej dotyczy konkretnych obszarów i zmienia się wraz z wynikami. Więcej o samym pojęciu przeczytasz w kompleksowym przewodniku po poczuciu własnej wartości.

Baner: ebook PDF Pewność siebie bez magii, 121 stron – zobacz ebook

Jak poczucie własnej wartości wpływa na zdrowie psychiczne?

Psychologowie od lat badają, czy niska samoocena prowadzi do problemów psychicznych, czy raczej jest ich skutkiem. Metaanaliza Julii Sowislo i Ulricha Ortha z 2013 roku, obejmująca kilkadziesiąt badań podłużnych, wskazała, że:

  • w przypadku depresji niska samoocena częściej poprzedza objawy, niż jest ich następstwem – jest więc czynnikiem ryzyka,
  • w przypadku lęku zależność jest bardziej wzajemna – niska samoocena i lęk nawzajem się nasilają.

W praktyce oznacza to, że dbanie o zdrowe poczucie wartości jest jednym z elementów profilaktyki, ale nie zastępuje leczenia, gdy objawy już się pojawiły. O tych zależnościach przeczytasz więcej we wpisach niskie poczucie własnej wartości a depresja oraz niskie poczucie własnej wartości a lęk społeczny.

Obszar Zdrowe poczucie wartości Niskie poczucie wartości
Stres Trudności są wyzwaniem do rozwiązania Trudności potwierdzają, że „nie dam rady”
Porażka Błąd dotyczy zadania Błąd dotyczy całej osoby
Krytyka Informacja do przemyślenia Atak, który długo boli
Relacje Proszę o wsparcie, gdy go potrzebuję Wycofuję się, żeby nie być ciężarem
Dbanie o siebie Moje potrzeby są ważne Odpoczynek trzeba „zarobić”

Salutogeneza i poczucie koherencji – co chroni zdrowie?

Socjolog medycyny Aaron Antonovsky zaproponował podejście nazwane salutogenezą. Zamiast pytać tylko, co powoduje choroby, pytał, co sprawia, że ludzie pozostają zdrowi mimo trudności. Kluczowym zasobem okazało się w jego koncepcji poczucie koherencji, które ma trzy składniki:

  • zrozumiałość – to, co się dzieje, ma dla Ciebie sens poznawczy i jest w miarę przewidywalne,
  • zaradność – masz poczucie, że dysponujesz zasobami, by sobie poradzić (własnymi lub od innych),
  • sensowność – wyzwania są warte zaangażowania, bo wiążą się z czymś, co jest dla Ciebie ważne.

Zdrowe poczucie wartości wzmacnia szczególnie drugi i trzeci element: łatwiej uwierzyć, że sobie poradzisz, i łatwiej angażować się w to, co ma dla Ciebie znaczenie. Pokrewnym pojęciem jest rezyliencja, czyli odporność psychiczna.

Sygnały, że poczucie wartości i zdrowie psychiczne potrzebują uwagi

Zwróć uwagę, czy od kilku tygodni:

  • myślisz o sobie głównie krytycznie i trudno Ci znaleźć cokolwiek dobrego,
  • wycofujesz się z kontaktów, bo boisz się oceny,
  • przestały Cię cieszyć rzeczy, które dawniej sprawiały Ci przyjemność,
  • masz problemy ze snem, apetytem lub koncentracją,
  • czujesz ciągłe napięcie lub lęk przed tym, co pomyślą inni,
  • pojawiają się myśli, że nic nie ma sensu albo że inni mieliby lepiej bez Ciebie.

Pierwsze sygnały to dobry moment, by zadbać o siebie i porozmawiać z kimś bliskim. Kilka z nich naraz albo ostatni punkt to sygnał, by skontaktować się ze specjalistą.

Jak wzmacniać poczucie własnej wartości i zdrowie psychiczne? 7 sposobów

1. Zmieniaj sposób, w jaki do siebie mówisz

Zauważaj surowe zdania o sobie i pytaj, czy powiedziałbyś/powiedziałabyś to samo przyjacielowi. Więcej narzędzi znajdziesz w tekście o wewnętrznym krytyku.

2. Dbaj o ciało

Sen, regularny ruch i posiłki o stałych porach nie rozwiążą wszystkiego, ale wyraźnie wpływają na nastrój i odporność na stres.

3. Pielęgnuj relacje

Kontakt z ludźmi, którzy Cię wspierają, jest jednym z najlepiej opisanych czynników ochronnych zdrowia psychicznego. Nie czekaj, aż poczujesz się lepiej, by się z kimś spotkać.

4. Ucz się asertywności

Mówienie o swoich potrzebach i stawianie granic to codzienny komunikat, że jesteś ważny/ważna. Pomoże Ci w tym trening asertywności.

5. Stawiaj realistyczne cele

Małe, osiągalne kroki budują poczucie sprawczości. Duże, nierealne wymagania kończą się rozczarowaniem i samokrytyką.

6. Rozwijaj inteligencję emocjonalną

Daniel Goleman w książce „Inteligencja emocjonalna” (1995) opisał ją jako zestaw umiejętności: samoświadomość, panowanie nad emocjami, motywowanie siebie, empatię i umiejętności społeczne. Nazywanie emocji i rozumienie ich źródeł pomaga lepiej regulować stres. Więcej przeczytasz we wpisie o inteligencji emocjonalnej.

7. Zarządzaj stresem, zanim on zarządzi Tobą

Krótkie przerwy w ciągu dnia, ćwiczenia oddechowe, czas na odpoczynek bez poczucia winy – to proste nawyki, które z czasem robią dużą różnicę. Praktyczne wskazówki znajdziesz w tekście jak opanować stres.

Kiedy do psychologa lub psychoterapeuty?

Zwróć się do psychologa, psychoterapeuty lub lekarza psychiatry, jeśli obniżony nastrój, lęk lub silna samokrytyka trwają dłużej niż dwa tygodnie, utrudniają pracę, naukę czy relacje albo pojawiają się myśli rezygnacyjne. Depresja i zaburzenia lękowe to choroby, które się leczy – nie są oznaką słabości.

W sytuacji kryzysowej możesz bezpłatnie zadzwonić pod Telefon Zaufania dla Dorosłych 116 123, a przy zagrożeniu życia – pod numer alarmowy 112. Młodzi ludzie mogą dzwonić pod 116 111.

Jaką rolę może odegrać life coaching?

Coaching nie jest leczeniem i nie zastępuje psychoterapii. Może natomiast wspierać osoby, które są w dobrej kondycji psychicznej albo zakończyły terapię i chcą wzmocnić pewność siebie, uporządkować cele czy zmienić nawyki. W takiej sytuacji pomocny może być life coaching online, a różnice między obiema formami wsparcia opisuje wpis coaching a psychoterapia. Jeśli nie wiesz, która forma będzie dla Ciebie właściwa, umów się na bezpłatną konsultację.

FAQ – często zadawane pytania

Jak poczucie własnej wartości wpływa na zdrowie psychiczne?

Zdrowe poczucie wartości pomaga radzić sobie ze stresem, porażkami i krytyką. Niska samoocena zwiększa podatność na depresję i lęk – metaanaliza Sowislo i Ortha z 2013 roku wskazała, że jest czynnikiem ryzyka depresji, a z lękiem wpływa na siebie wzajemnie.

Czy niska samoocena to depresja?

Nie. Niska samoocena może być jednym z objawów depresji albo czynnikiem ryzyka, ale sama w sobie nie jest chorobą. Jeśli jednak towarzyszą jej długotrwały smutek, utrata radości, problemy ze snem i myśli rezygnacyjne, warto skonsultować się z psychologiem lub lekarzem.

Czym jest poczucie koherencji?

To pojęcie Aarona Antonovsky’ego, twórcy salutogenezy. Oznacza przekonanie, że świat jest zrozumiały, że masz zasoby, by sobie poradzić, i że wyzwania mają sens. Silne poczucie koherencji sprzyja zachowaniu zdrowia mimo trudności.

Jak dbać o poczucie własnej wartości na co dzień?

Zmieniaj surowy dialog wewnętrzny na bardziej życzliwy, dbaj o sen i ruch, pielęgnuj relacje, ucz się asertywności i stawiaj realistyczne cele. Małe, regularne kroki działają lepiej niż jednorazowe zrywy.

Kiedy z niską samooceną iść do specjalisty?

Gdy obniżony nastrój, lęk lub silna samokrytyka trwają dłużej niż dwa tygodnie, utrudniają codzienne funkcjonowanie albo pojawiają się myśli rezygnacyjne. Wtedy zwróć się do psychologa, psychoterapeuty lub lekarza psychiatry. W kryzysie możesz zadzwonić pod 116 123, a przy zagrożeniu życia pod 112.

Chcesz popracować nad tym tematem z coachem?

Jestem life coachem i pomagam w sprawach, o których piszę na blogu: relacje, emocje, poczucie własnej wartości, ważne decyzje. Sesje prowadzę online.

Zobacz life coachingUmów bezpłatną konsultację

To też może Cię zainteresować

dr Wiktor Tokarski
Blog prowadzi

dr Wiktor Tokarski

Ten tekst przygotowała redakcja bloga. Blog prowadzi dr Wiktor Tokarski – trener biznesu od 2008 roku, coach od 2016 roku i dyrektor zarządzający Instytutu Szkoleń i Coachingu (ISiC).